Tasarrufun İptali Davası
Tasarrufun iptali davasının şartları, iptale tabi tasarruflar, aciz belgesi, davanın tarafları ve beş yıllık hak düşürücü süre hakkında temel bilgiler.
Tasarrufun iptali davası, borçlunun alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla yaptığı tasarrufların (devir, satış, bağış gibi) alacaklı yönünden hükümsüz sayılması için açılan davadır. Amaç, kaçırılan malın aynen geri dönmesi değil; alacaklıya o mal üzerinden alacağını tahsil etme imkânının sağlanmasıdır.
Davanın amacı ve niteliği
Borçlu, takipten kurtulmak için malvarlığını üçüncü kişilere devredebilir. Bu durumda alacaklı, devredilen mal sanki hâlâ borçlununmuş gibi üzerinde cebri icra yapabilmek için tasarrufun iptalini ister. Dava kabul edilse bile mülkiyet üçüncü kişide kalır; ancak alacaklı, o mal üzerinden haciz ve satış yoluyla alacağını tahsil edebilir.
Davanın ön şartları
Tasarrufun iptali davası açılabilmesi için:
- Alacağın, iptali istenen tasarruftan önce doğmuş olması,
- Borçlu hakkında kesinleşmiş bir icra takibinin bulunması,
- Alacaklının elinde geçici veya kesin aciz belgesi (borçlunun borcunu karşılayacak malı bulunmadığını gösteren belge) olması
gerekir. Aciz hâli, davanın temel dayanaklarındandır.
İptale tabi tasarruflar
İcra ve İflas Kanunu üç grup iptal sebebi düzenler:
- İvazsız (karşılıksız) tasarruflar: Bağışlar ve bağış sayılan işlemler; takipten önceki belirli süre içinde yapılanlar iptale tabidir.
- Aciz hâlinde yapılan tasarruflar: Borçlunun mevcut borçlarını karşılayamaz durumdayken yaptığı, alacaklıyı zarara uğratan belirli işlemler.
- Zarar verme kastıyla yapılan tasarruflar: Borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı ve karşı tarafın bu durumu bildiği işlemler. Bu hâlde beş yıllık bir dönem dikkate alınır.
Davanın tarafları
Davacı, aciz belgesine sahip alacaklıdır. Davalı ise borçlu ile birlikte, malı devralan üçüncü kişidir. Malı devralan kişi onu bir başkasına devretmişse, kötüniyetli sonraki edinenler de davaya dahil edilebilir. İyiniyetli üçüncü kişilerin durumu ayrıca korunur.
Hak düşürücü süre
Tasarrufun iptali davası, iptale tabi tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.
Borçlunun mal kaçırma amaçlı işlemlerine karşı izlenecek yollar için icra ve iflas hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.